روستای تشگون، در میان کوههای سبز و جنگلهای همیشهزندهٔ تنکابن، مثل نگینی پنهان در دل مه جا خوش کرده است. جایی که زمین بوی باران میدهد، رودخانهها زیر نور آفتاب برق میزنند، و خانههای چوبیاش هنوز داستان زندگی آرام و اصیل مردم شمال را روایت میکنند. اگر بخواهی شمال ایران را در خالصترین شکلش تجربه کنی، باید مسیر جاده دوهزار را بگیری و تا دل ارتفاعات بروی؛ آنجا که تشگون با صدای پرندگان و عطر خاک خیس، از تو استقبال میکند.
در این مقاله از بزن بریم شمال، سفری خواهیم داشت به روستای تشگون — از مسیر دسترسی و طبیعت منحصربهفردش گرفته تا فرهنگ، مردم، محصولات کشاورزی، گردشگری و آیندهٔ توسعه پایدارش. این نوشته فقط معرفی یک مقصد نیست؛ دعوتی است برای لمس زندگی در جایی که زمان، آرامتر از همیشه میگذرد.
مسیر رسیدن به روستای تشگون تنکابن؛ جادهای میان جنگل های هیرکانی
از شهر خرم آباد تنکابن به سمت روستای قلعه گردن می آیی و پس از دیدن بازار کهن و قدیمی روستای قلعه گردن در امتداد کوهپایه سرسبز به سمت شرق می روی . تفرج کنان از راه آسفالته با دیدن مناظر بدیع قلعه گردن به روستای سیاورز خواهی رسید . کمتر کسی وصف پرتقال سیاورز را نشنیده است . روستای سیاورز همیشه خاستگاه مردان بزرگی بوده است. پس از عبور از بازار همیشه پر رفت و آمد این روستا به دهی گر چه کوچک ولی دوست داشتی به نام میانسرا خواهی رسید که به علت نزدیکی بسیار بسیار به سیاورز و تشکون شاید تشخیص آن کمی دشوار باشد . به هر حال دهکده ای با قدمت است و راه جنگلی اش به سمت رجه معروف می باشد. پس از گذر از میانسرا روستای تشگون به تو خیر مقدم خواهد گفت. وجود آتشکده های بسیار در سنوات گذشته که به نقلی مربوط به پیروان دین با عظمت زرتشت بوده شاید نام این روستا را پدید آورده است . در زیر این کوهپایه که روستای تشکون بر آن بنا نهاده شده معادن گاز و نفت فراوانی وجود دارد . نفت طبیعی از زمین های آن به بیرون روان می شود و مردم قدیم از این نفت در بر افروختن آتش برای مصارف مختلف استفاده می کردند
وجه تسمیه روستای تشگون تنکابن
نقل قول های بسیاری از وجه تسمیه این روستای بالادستی تنکابن شده است و در لغت نامه های دهخدا و معین نیز به آن اشاره شده است . اهالی این روستا مردمانی شجاع و نترس و فعال در عرصه کشاورزی و دامداری می باشند که در گذشته های دور و نزدیک این خصوصیات آنان را معروف و مشهور نموده بود. عبدالله پور از فامیلی های بسیار غالب در روستا می باشد . البته ایلخانی و کیا و وهابی و سایر فامیلی های دیگر را نیز می توان در آنجا جستجو نمود که در سنوات گذشته به دلیل نسبت ها و سایر عوامل در آنجا سکنی گزیدند.
شرح دلاوری های صمد خان عبدالله پور تک تیر انداز آن خطه به شکل افسانه دهن به دهن چرخیده است. روستای تشگون تنکابن از شرق به روستای بسیار تماشایی و کوهپایه ای به نام توسکا کله (توساکله ) وصل می باشد از شمال و شمالشرقی به روستای هلوبن و شاقوز کوتی کوچک و همچنین از شمال و شمالغربی به اراضی روستای زمین بن متصل می باشد .
رودخانه ای نیز مرز تشکون را با زمین کین جدا می سازد که همراه چند رودخانه محلی دیگر رو دخانه بزرگ اسب گذر را در برسبور تشکیل و پس از مشروب ساختن روستای میانکوه محله و روستا های دیگر به دریا میریزد. زبان روستا فارسی و لحجه محلی خاص تنکابنی است. گویش زیبای مردمان این روستا زبانزد خاص و عام است . جاده ای از وسط محل به شمال سرازیر می شود که در زمان محمد رضاشاه ساخته شده که در انتها به جاده معروف کرچکله – خرم آباد تلاقی خواهد کرد.
محله شهرک که ابتدای جاده میانکوه محله نیز آنجاست . جاده ای آسفالت که دو طرف آن را شالیزار های زیبا تشکیل می دهند و مناظر رویایی را رقم می زنند. در گذشته جاده ای از محل تشگون به هلوبن و سپس به شاقوز کوتی و در نهایت به برسبور وجود داشت که تنها جاده ارتباطی به شمال محسوب می شد. امروزه اکثر رفت و آمد ها از طریق جاده آسفالته منتهی به قلعه گردن صورت می پذیرد.
فرهنگ و آیینهای بومی
در روستای تشگون تنکابن هنوز بسیاری از آیینهای سنتی حفظ شدهاند. جشن برداشت برنج و مراسم شبچله از محبوبترین مناسبتها در میان مردم است. در این شبها، اهالی در خانههای بزرگ گرد هم میآیند، قصههای قدیمی میشنوند و با نوای دوتار و تمبک، شب را تا سحر بیدار میمانند.
لباسهای محلی نیز هنوز در برخی مناسبتها پوشیده میشود. زنان با دامنهای چیندار رنگارنگ و روسریهای گلدار، و مردان با شلوارهای گشاد و کلاههای نمدی ظاهر میشوند. این پوششها نهفقط نماد هویت فرهنگی، بلکه بازتاب زندگی هماهنگ با طبیعتاند.
غذاهای محلی روستای تشگون، خود بخشی از میراث فرهنگی آن است: «کدو بره» (خوراک کدو و برنج)، «ترش تره»، «باقلاقاتوق»، «شامی شمالی» و ماهی تازهٔ رودخانه از جمله غذاهایی هستند که طعمشان فقط در همین اقلیم به یادماندنی میشود.
بومگردی و اقامت در روستای تشگون
در سالهای اخیر، گردشگری در روستای تشگون رونق گرفته و چند اقامتگاه بومگردی با معماری سنتی راهاندازی شدهاند. این خانهها با چوب و سفال ساخته شدهاند و چشماندازشان به سمت دره و جنگل باز میشود.
اقامت در تشگون تجربهای فراتر از خوابیدن در یک روستاست؛ فرصتی است برای زندگی در دل طبیعت. صبح با صدای خروس و نسیم خنک بیدار میشوی، نان محلی داغ و عسل کوهی میخوری، و بعد میتوانی در مسیرهای پیادهروی جنگلی گشت بزنی یا کنار رودخانه چای بنوشی.
صاحبان این اقامتگاهها اغلب خود از اهالی روستا هستند و با معرفی فرهنگ و غذاهای بومی، گردشگران را با سبک زندگی واقعی مردم آشنا میکنند. حضور گردشگران آگاه و مسئول، باعث شده اقتصاد محلی تقویت شود و جوانان بیشتری به ماندن در روستا ترغیب شوند.
چالشها و آیندهٔ پایدار روستای تشگون
مانند بسیاری از روستاهای شمال، روستای تشگون نیز با چالشهایی روبهروست: مهاجرت جوانان به شهر، کاهش نیروی کار کشاورزی، تغییرات اقلیمی و ساختوسازهای غیرمسئولانه. با این حال، حضور گردشگران بومگرد و برنامههای توسعهٔ پایدار میتواند آیندهٔ بهتری برای روستا رقم بزند.
دهیاری تشگون در همکاری با ادارهٔ میراث فرهنگی تنکابن، در حال برنامهریزی برای ایجاد مسیرهای مشخص طبیعتگردی و حفاظت از منابع آبی است. هدف این است که گردشگری بهجای تخریب، به ابزاری برای حفظ محیطزیست و ایجاد اشتغال تبدیل شود.
اگر این روند با آگاهی ادامه یابد، تشگون میتواند الگوی موفقی از گردشگری پایدار در مازندران باشد — جایی که انسان و طبیعت در کنار هم میمانند، نه در برابر هم.
جمع بندی
روستای تشگون تنکابن فقط یک مقصد گردشگری نیست؛ تجربهای است از بازگشت به زندگی آرام، به طبیعتی که هنوز دستنخورده و زنده است. وقتی در کوچههای خاکیاش قدم میزنی، بوی چوب خیس و صدای رودخانه به تو یادآوری میکند که آرامش، در سادگی نهفته است.
تشگون همان جایی است که میتوانی از شلوغی شهر فرار کنی، در آغوش کوه و جنگل بیاسایی، و دوباره با زمین آشتی کنی. هر بار که از آنجا برمیگردی، بخشی از دلت را در میان جنگل و صدای پرندگان میگذاری.
اگر قصد داری شمال ایران را نه فقط ببینی، بلکه حس کنی، تشگون منتظرت است — با چای تازه، لبخند صمیمی مردم، و منظرهای که هیچ عکسی قادر به توصیفش نیست.
